Sách lập trình cho người mới có thể mở ra cả một hành trình, nhưng chỉ khi bạn đọc đi đôi với làm. Nhiều bạn mua một chồng sách rồi để đó, vì đọc mà không gõ lệnh thì kiến thức trôi rất nhanh. Bài này chia sẻ cách chọn sách lập trình cho người mới, kiểm tra ra sao, và học theo cách nào để thật sự nhớ.
Bước 1: Xác định mục tiêu trước khi chọn sách lập trình cho người mới
Đừng vội lướt danh sách sách bán chạy. Hãy dành vài phút trả lời ba câu hỏi đơn giản.
- Bạn đang ở mức nào: chưa biết gì hay đã có chút nền tảng từ trường học?
- Bạn học để làm gì: đi làm, ôn chứng chỉ hay tự làm một dự án nhỏ?
- Bạn học tốt hơn qua đọc hay qua làm?
Câu thứ ba thường bị bỏ qua nhất. Có người cần đọc cả chương rồi mới dám thử. Có người lại phải gõ thử mới hiểu. Biết mình thuộc kiểu nào giúp bạn chọn cuốn có nhịp phù hợp.
Bước 2: Kiểm tra sách lập trình cho người mới trước khi mua
Trước khi bỏ tiền, hãy xem mục lục và đọc thử một chương mẫu. Đây là cách nhanh nhất để biết văn phong tác giả có hợp bạn không.
- Tìm ví dụ ngắn, có giải thích từng bước và bài tập sau mỗi chương.
- Đọc vài trang đầu. Nếu thuật ngữ được giải thích rõ, bạn sẽ đi tiếp dễ dàng.
- Xem sách viết cho phiên bản công cụ nào, vì sách về phần mềm cụ thể lỗi thời khá nhanh.
Có học viên mua một cuốn rất dày, chương đầu đã dùng hàng loạt khái niệm chưa định nghĩa. Bạn ấy nản và bỏ cuộc sau hai tuần. Đó chỉ là dấu hiệu cuốn này chưa hợp, và đổi sang cuốn khác là lựa chọn hợp lý.
Gợi ý theo từng mục tiêu
Học PHP và MySQL. Hãy ưu tiên sách có một dự án xuyên suốt, chẳng hạn xây một blog nhỏ hoặc sổ ghi chép có đăng nhập. Làm dự án từ đầu đến cuối dạy bạn nhiều hơn hàng chục ví dụ rời rạc. Khi cần nhìn tổng thể, bạn có thể đọc thêm lộ trình học PHP và MySQL cho người mới.
Tin học văn phòng và ôn thi MOS, IC3. Sách về Excel hay Word thường nhanh lạc hậu, nên đừng chỉ dựa vào một cuốn. Hãy đọc chương về hàm tra cứu, rồi làm theo hướng dẫn hàm VLOOKUP trong Excel để thử trên dữ liệu thật. Muốn thao tác nhanh hơn, hãy luyện thêm bằng tổng hợp phím tắt Excel.
Lập trình Python hoặc JavaScript. Với người mới bắt đầu bằng Python, Automate the Boring Stuff with Python của Al Sweigart là lựa chọn được nhiều người nhắc tới, vì sách dạy dùng Python để xử lý tệp và bảng tính ngay từ đầu. Nếu chọn JavaScript, Eloquent JavaScript của Marijn Haverbeke phù hợp hơn khi bạn đã quen tư duy lập trình cơ bản. Cả hai đều viết bằng tiếng Anh, nên hãy đọc kèm bài tự học tiếng Anh online hiệu quả để làm quen từ vựng kỹ thuật.
Phụ huynh có con nhỏ học tư duy lập trình. Trẻ không cần một cuốn sách lập trình sâu. Hãy chọn sách tranh về logic và thuật toán. Điều quan trọng là bạn ngồi cùng con và thử các trò trong sách. Nếu muốn hoạt động không cần máy tính, bạn có thể tham khảo CS Unplugged, nơi có nhiều trò chơi giúp trẻ hiểu thuật toán qua giấy bút.
Bước 3: Đọc sao cho nhớ lâu khi học lập trình cho người mới
Đọc nhiều không đồng nghĩa với nhớ nhiều. Mỗi tuần, hãy đặt mục tiêu hoàn thành đúng một chương, và luôn đọc với máy tính bên cạnh để gõ lại từng ví dụ.
- Đọc xong chương, gấp sách lại và viết ra ba ý chính bằng lời của chính bạn.
- Làm hết bài tập cuối chương trước khi sang chương mới, dù chỉ làm được một nửa.
- Gặp đoạn khó thì đánh dấu và đi tiếp. Quay lại sau, nhiều chỗ sẽ tự nhiên sáng ra.
- Nếu sau hai chương vẫn không theo kịp, hãy đổi sang cuốn khác hoặc quay về tài liệu miễn phí để củng cố nền tảng.
Bỏ dở một cuốn không hợp là chuyện bình thường. Điều đáng tiếc là cố đọc cho hết một cuốn mình không theo nổi, rồi mất động lực cả tháng trời.
Việc nhỏ bạn có thể làm ngay hôm nay
Hãy chọn một mục tiêu duy nhất cho tháng tới, ví dụ viết được chương trình đọc và xử lý một tệp bảng tính đơn giản. Đặt lịch ba buổi mỗi tuần, mỗi buổi khoảng bốn mươi lăm phút. Khi hoàn thành chương đầu, viết ba ý chính vào sổ, rồi tự gõ lại ví dụ trên máy của chính bạn, đừng chỉ chạy bản mẫu trong sách.
Làm được đến đó là bạn đã đi trước rất nhiều người chỉ mua sách rồi để trên kệ. Chúc bạn học vui và giữ được nhịp đều đặn.
